Coronamonitor Zeeland

En wie helpt de culturele zzp'er uit de brand?

De steunpakketten houden de gevestigde namen in de cultuur overeind. De vraag is of dat geld ook doordruppelt naar de rest van de sector, zoals het kabinet hoopt. Voorlopig betalen de kleine zelfstandige makers het gelag.

'A little lighter with your bow', instrueert dirigent Lahav Shani de violisten. Opnieuw zet het orkest de zesde van Beethoven in. Voor het eerst in ruim drie maanden is het Rotterdams Philharmonisch Orkest (RPhO), in de tweede week van juni, weer samen om te repeteren. Op gepaste afstand van elkaar, een beetje onwennig nog, maar het plezier in geconcentreerd samenwerken is van de gezichten af te lezen.

In de ruim 2000 stoelen tellende zaal van De Doelen zitten slechts twee toeschouwers: onderwijsminister Ingrid van Engelshoven en haar D66-collega op Sociale Zaken Wouter Koolmees. Zij zijn hier op werkbezoek om na te gaan hoe hun coronasteun uitpakt in de praktijk.

Het oordeel? 'De steunpakketten doen nu hun werk en daarmee zijn wij voorlopig veilig', vertelt algemeen directeur George Wiegel van het RPhO. Zijn toporkest verkeert relatief gezien in een luxepositie, weet hij. Kleinere gezelschappen en individuele makers zal het vaak niet lukken om de crisis uit te zingen. 'Daar moet wel iets gebeuren willen wij het talent van Nederland blijven vasthouden en kunnen blijven ontwikkelen.'

Het RPhO doet daar ook zijn best voor. Het orkest gebruikt de NOW-gelden precies zoals Koolmees voor ogen had toen hij de generieke regeling voor loondoorbetaling optuigde. Zo betaalt het orkest niet alleen de lonen van zijn negentig vaste muzikanten door, maar ook die van de remplaçanten en freelancers waar het mee werkt, tot aan het einde van het jaar. Om die reden heeft de jonge componist Mathilde Wantenaar nog weinig financiële schade, vertelt zij. 'Maar veel collega's hebben geen opdrachten meer. Er leeft een grote angst onder makers.'

Nijpend

Hoe langer de toeschouwers wegblijven, hoe nijpender de situatie wordt, beaamt freelanceprojectleider Gea Plantinga. 'Voor mij betekende de lockdown dat ik ineens twee derde van mijn inkomen kwijt was,' vertelt zij.

Toch kan zij geen beroep doen op de miljarden die het kabinet heeft klaargezet. Als deeltijder bij het RPhO komt ze niet in aanmerking voor inkomenssteun vanuit de Tozo, de minimumregeling voor kleine zelfstandigen. En ook de eenmalige uitkering die staatssecretaris Mona Keizer vanuit Economische Zaken beschikbaar stelt, biedt geen soelaas. 'Zoveel bedrijfskosten heb ik niet.'

Wel andere kosten: hypotheek en vaste lasten lopen gewoon door. Plantinga heeft een buffer, zegt ze, en bezuinigt waar ze kan. 'Maar ja, op het moment dat je een hypotheek hebt en een gezin, kun je niet meteen je vaste lasten halveren. Nu de crisis voor de culturele sector lang lijkt te gaan duren, begin ik me wel erg zorgen te maken.'

Zij is niet de enige. De cultuursector draait voor zo'n 60% op zzp'ers, die met diverse (kortlopende) projecten en activiteiten aan de kost komen. Eind mei hadden 92.000 zzp'ers in de cultuur een Tozo-uitkering, terwijl 70.000 creatieve bedrijfjes succesvol aanklopten voor hulp in de bedrijfskosten.

Maar er zijn nog eens rond de 30.000 freelancers en zelfstandigen die, net als Plantinga, nergens aanspraak op kunnen maken. Dat aantal neemt toe, want vanaf juni kent de verlengde Tozo een toets van het inkomen van de partner. Belangenorganisaties waarschuwen voor een kaalslag onder kleine makers en creatieven.

'Rare sector'

Het kabinet heeft oog voor de noden in de sector, aldus de betrokken bewindslieden. 'Deze sector is echt heel raar qua arbeidsmarktsamenstelling', schetst Koolmees zijn dilemma. Als voorbeeld noemt hij de trombonist die hij net heeft gesproken. Naast zijn baan bij het RPhO geeft hij les op een conservatorium en als zzp'er werkt hij als dirigent. 'Het is moeilijk om die hybride werkenden te bereiken met generieke noodmaatregelen', zegt Koolmees.

Juist daarom heeft het kabinet €300 mln uitgetrokken voor sectorspecifieke maatregelen, bedoeld om de culturele basisinfrastructuur (BIS) overeind te houden. Dat betekent in de praktijk dat het geld vooral gaat naar gesubsidieerde instellingen zoals het RPhO, dat volgens Wiegel een 'stevig bedrag' tegemoet kan zien. Daarnaast delen de gemeenten ettelijke tientallen miljoenen uit.

Het idee achter de BIS-strategie is dat organisaties die steun krijgen hun verantwoordelijkheid nemen om de keten op gang te houden, legt Van Engelshoven uit. 'Wij zijn nu nog hard bezig die €300 mln de sector in te krijgen, waarvan het de bedoeling is dat ze daarmee ook kunnen werken aan het volgend seizoen.' Maar, erkent zij, 'we zullen er niet voor kunnen zorgen dat elke zzp'er in de kunst- en cultuursector opdrachten kan krijgen, want er wordt gewoon niet opgetreden op dit moment.'

Geen perspectief

Een understatement, vinden critici. Die €300 mln, hoe welkom ook, is de spreekwoordelijke druppel op een gloeiende plaat. 'Er is meer nodig om de culturele sector door deze zware periode heen te trekken', zegt PvdA-voorman Lodewijk Asscher. 'Veel makers dreigen kopje-onder te gaan; we moeten voorkomen dat de schade permanent wordt.'

Met GroenLinks en SP heeft zijn partij vier amendementen op de begroting ingediend, die samen nog eens €700 mln aan steun moeten opleveren. 'We zien dat de culturele sector niet uit de voeten kan met de zogeheten 1,5-metereconomie. Er moet creatief gekeken worden naar wat wél kan. Wat dat betreft vind ik het onacceptabel dat we wel met zijn allen het vliegtuig in mogen, terwijl je geen voorstelling mag geven voor meer dan dertig mensen', zegt Asscher.

Als het virus onder controle blijft, kunnen podia en bioscopen binnenkort naar honderd mensen in de zaal. Ook dat biedt geen soelaas. Het gebrek aan perspectief breekt de sector op, vertelt Wiegel. 'Wij weten ook allemaal wel dat geen enkel land zich kan veroorloven zoveel steun te blijven geven als nu. We zijn benieuwd hoe ze dat dan gaan afbouwen. Wat gebeurt er in 2021?'

Coronaproof

Zomaar geld in de sector pompen heeft weinig zin, vindt het kabinet. 'We moeten loskomen van het verhaal dat er meer steun bij moet', zegt Van Engelshoven. 'Nee: er moet eerst een plan komen voor hoe wij ervoor kunnen zorgen dat het komend seizoen cultuur kan worden gemaakt, hoe we samen aan perspectief werken. Dan pas gaan we met elkaar de rekensom maken: kan dat met het huidige steunpakket en met de huidige subsidie, of moet er meer gebeuren?'

Intussen verkeren veel zzp'ers nu al in de problemen. De overheidssteun voor de culturele infrastructuur helpt ze onvoldoende, zegt Maarten Post van Stichting ZZP Nederland. 'Grote gesubsidieerde instellingen doen nauwelijks opdrachten meer de deur uit, omdat ze nieuw werk toch niet kunnen opvoeren.' Daardoor komen subsidies op sectorniveau maar mondjesmaat terecht bij de kleine zelfstandigen.

Naast de door linkse politieke partijen bepleite steun voor niet-gesubsidieerde cultuur hamert ZZP Nederland op extra hulp aan zelfstandigen om hun bedrijfjes 'coronaproof' te maken. 'Ze zien dat ze nu gewoon geen omzet kunnen draaien en vragen zich af of dat in de toekomst wel weer kan op dezelfde manier.'

Daarom moet de overheid actief zzp'ers 'targeten' met loopbaanprogramma's, vindt Post. 'Wij pleiten ervoor kleine zelfstandigen persoonlijk te benaderen. Hoe staan ze ervoor als ondernemer? Ze krijgen dan een scan van hun onderneming en vervolgens deskundige hulp om op een andere manier hun bedrijf voort te zetten of een ander pad in te slaan. Alleen een uitkering verstrekken lost op den duur niets op.'

Een ander pad inslaan? Die harde realiteit moeten kleine zelfstandigen in de cultuursector onder ogen durven zien, suggereert Post. 'In eerste instantie kijk je hoe mensen kunnen doorgaan op een andere wijze, maar het zou ook kunnen inhouden dat ze op een ander beroep moeten overstappen.'

Alles behalve dat, reageert Wiegel. 'De culturele sector is sowieso een keiharde werkgever. Als je niet bij de allerbesten hoort, heb je geen bestaansrecht,' weet hij. 'Maar dat mag niet de basis van je cultuurbeleid zijn. We hebben het hier niet over mensen hun beroep, maar hun levensvervulling.'

Bron: FD

Houd u aan de voorzorgsmaatregelen

Houd 1,5 m afstand

Houd 1,5 m
afstand

Was vaker je handen

Was vaker
uw handen

Werk zoveel mogelijk thuis

Werk zoveel
mogelijk thuis


Vereniging van Zeeuwse Gemeenten
VNO-NCW Brabant Zeeland
Aan de slag in Zeeland
Economic board Zeeland
Impuls Zeeland
Provinci Zeeland