Coronamonitor Zeeland

Meer faillissementen? Goed voor de economie!

Het kabinet stopt 1 oktober met de noodsteun. Gaan bedrijven nu alsnog failliet? Hoe hard het ook klinkt: voor de economie zou dat niet slecht zijn. Zo komt personeel vrij waar andere bedrijven om zitten te springen. Maar de kans dat ondernemingen massaal omvallen is klein. Veel bedrijven staan er, met dank aan de steun, beter voor dan voor de crisis.

De vrees voor faillissementen is veranderd in een roep om meer faillissementen. Nu de economie weer aantrekt staan veel bedrijven te springen om nieuw personeel, dat nu nog 'vast' zit. De uitbraak van de coronapandemie leidde anderhalf jaar geleden tot paniek bij ondernemers. Door contactbeperkende maatregelen en lockdowns konden veel bedrijven minder produceren, of moesten ze zelfs tijdelijk dicht. Terwijl inkomsten daalden, liepen de kosten gewoon door.

Grote steunpakketten – alles bij elkaar gaat het om een slordige €80 mrd – verlichtten de financiële pijn en voorkwamen veel economisch leed. Dat is goed te zien aan het aantal bedrijven dat over de kop ging. Na een stijging in het begin van de pandemie begon hun aantal hard te dalen, tot een historisch laag niveau. Volgens Rabobank heeft de steun 5300 faillissementen voorkomen.

Voor de laatste ronde NOW-steun voor bedrijven die hun omzet fors zagen dalen, zijn volgens het UWV tot nu toe toch nog 17.500 aanvragen ingediend. Bij die kwetsbare bedrijven werken ruim 200.000 mensen. Maar op 1 oktober komt er een einde aan de steun, en volgens economen is dat maar goed ook.

'De economie is heel sterk en we komen mensen tekort. Dus er is geen reden meer om nog steun te verlenen', zegt hoogleraar ondernemingsfinanciering Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. 'Het bestaande is te veel overeind gehouden, waardoor het nieuwe geen kans krijgt.'

Dat is volgens Boot een probleem: 'Omdat het de broodnodige stijging van de productiviteit ondermijnt die nodig is om het huidige gebrek aan werknemers op te vangen.'

Hoe cru het ook klinkt, meer faillissementen zijn voor de economie als geheel goed. De legendarische Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter (1883-1950) omschreef het kapitalisme als ‘de eeuwige storm van creatieve destructie’, waarbij het oude en achterhaalde moet wijken voor wat nieuw en fris is.

In de weken en maanden na 1 oktober moet blijken hoe sterk bedrijven er echt voorstaan. Kunnen de ondernemers die aan het steuninfuus lagen nog op eigen benen staan? In het begin van de pandemie waarschuwden economen voor een grote golf aan faillissementen ná corona. De vraag is nu: komt die er ook?

Sterker uit de crisis
Het antwoord daarop lijkt, in ieder geval op de korte termijn: nee. Een eerste analyse laat zien dat Nederlandse bedrijven juist sterker uit de crisis zijn gekomen. Terwijl voorafgaand 20% een hoog risico liep op een faillissement, is dat nu 15%. De analyse is op verzoek van het FD uitgevoerd door dataleverancier Graydon onder ruim 130.000 bedrijven.

Het onderzoek laat zien hoe de financiële gezondheid van bedrijven zich ontwikkelde tijdens de crisis. Graydon gebruikt daarvoor drie risicoklassen: bedrijven met een 'laag', een 'gemiddeld' en een 'hoog' risico op faillissement. In de analyse is de score van juli vergeleken met die van januari 2020, dus voor de start van de pandemie in Nederland.

Opmerkelijk is dat bij 18% van de bedrijven de financiële gezondheid juist is toegenomen tijdens corona. Hun risicoklasse daalde van 'hoog' naar 'medium' of 'laag', of van 'medium' naar 'laag'. Sectoren die eruit springen zijn de adviesdiensten, zakelijke dienstverlening, informatie en communicatie, en ook de verhuur van en handel in onroerend goed.

Volgens John Swaab, verantwoordelijk voor het onderzoek bij Graydon, is dat te danken aan de overheidssteun. 'De kans op een faillissement is afgenomen en dat leidt tot gezondere scores bij bedrijven.'

Een andere verklaring zijn de ondernemers die zelf stoppen. Swaab: 'Meer bedrijven die er slecht voorstonden hebben hun bedrijf stopgezet: ze houden de eer aan zichzelf.' Uit cijfers van het Centraal Bureau van de Statistiek blijkt dat het aantal bedrijven dat zelf stopte in 2020 het hoogste in meer dan tien jaar was, en ook hoger dan tijdens de financiële crisis. Slechte financiën zijn overigens maar één van de redenen waarom ondernemers de stekker uit hun bedrijf trekken.

Van de bedrijven die wel nog bestaan, is volgens Graydon bij ongeveer driekwart de risicoklasse ongewijzigd gebleven. Bij 10% is de risicoklasse in die anderhalf jaar verslechterd.

Op volle toeren
Het is een analyse die grotendeels wordt gedeeld door De Nederlandsche Bank (DNB). In juni publiceerde de centrale bank een eigen studie naar de financiële gezondheid van het midden- en kleinbedrijf. 'Het Nederlandse bedrijfsleven was aan de vooravond van de coronacrisis gezond', zegt onderzoeker Maurice Bun.

Het herstelpakket van de overheid bleek heel effectief om de moeilijke periode te overbruggen. Bun: 'Zo verbazingwekkend is het dan niet dat je daarna meteen weer op volle toeren draait.'Toch zijn er ook sectoren waar de gezondheid van bedrijven flink te lijden had, vult zijn collega Jasper de Winter aan. 'Vooral zij die last hadden van de coronamaatregelen, waaronder de horeca, de evenementensector en de reisbemiddeling. Het zijn vooral deze sectoren, die de hardste klap hebben gehad, waar de faillissementen nog flink kunnen oplopen. Deze bedrijven staan er vaak niet heel florissant voor.'

Ook Swaab is voorzichtig als het over de toekomst gaat. 'We weten niet wat er gaat gebeuren als bedrijven eenmaal de uitgestelde belastingen moeten betalen. Je zou alsnog een faillissementsgolf kunnen krijgen.'

Bijna 370.000 ondernemers maakten volgens het Rijk gebruik van de mogelijkheid van belastinguitstel, goed voor €40,4 mrd. Daarvan staat nog ongeveer de helft open, bij in totaal 270.000 ondernemers. Maar bedrijven hoeven pas vanaf 1 oktober 2022 terug te betalen en krijgen daar vijf jaar de tijd voor.

Tijdens de crisis was er veel te doen over zombiebedrijven, ondernemingen die niet genoeg winst maken om de rentelasten op hun schulden te dekken, en dus op geleende tijd leven. 'Nederland had voorafgaand aan de coronacrisis in internationaal opzicht weinig “zombies”, minder dan 5%', zegt Bun. 'Ik verwacht dat het nog altijd meevalt. Het is zeker niet zo dat alle seinen op rood staan.'

Grote krapte
Ook Rabobank gaat 'voorlopig' niet uit van een grote faillissementsgolf. Wel zal het aantal terugkeren naar het normale niveau van voor de crisis, denkt de bank. Dat zou neerkomen op een ruime verdubbeling, wat in ieder geval voor wat beweging zorgt.

Voor ondernemers die een faillissement weten te vermijden is het misschien goed nieuws; voor bedrijven die staan te springen om nieuw personeel is het dat niet. Nu de economie aantrekt wordt de arbeidsmarkt snel krapper, bevestigt Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie UWV.

'Er zijn maar vier beroepen waar de arbeidsmarkt op dit moment echt ruim is (het aanbod groter dan de vraag, red.): buschauffeurs, sportinstructeurs, reisbegeleiders en bibliothecarissen. In 67 van de 92 beroepsgroepen is de arbeidsmarkt krap of zeer krap, en in alle beroepsgroepen neemt de krapte toe', zegt Witjes. 'Dat was vorig jaar tijdens corona heel andere koek.'

Bedrijven proberen er een mouw aan te passen. Bloemenveiling FloraHolland klaagde vorig week over de krappe arbeidsmarkt. 'Die leidt tot eindtijden die u niet van ons gewend bent', klonk het in een bericht aan klanten. Het bedrijf zet onder meer kantoorpersoneel in voor logistieke processen.

Ook voor het in de luchtvaartsector actieve afhandelingsbedrijf Viggo is het behelpen. Deze zomer moesten door het personeelstekort verschillende Transavia-vluchten vertrekken zonder bagage. Zelf voldoende gekwalificeerd personeel vinden is lastig. Sinds begin deze maand kan het tijdelijk rekenen op medewerkers van Groningen Airport Eelde.

Boot: 'Als er ondanks dat Graydon-rapport bedrijven verdwijnen door het stoppen van de steun, is dat voor Nederland eerder een zegen dan iets om bezorgd om te zijn.'

Lees het volledige artikel: FD

Houd u aan de voorzorgsmaatregelen

Houd 1,5 m afstand

Houd 1,5 m
afstand

Was vaker je handen

Was vaker
uw handen

Werk zoveel mogelijk thuis

Werk zoveel
mogelijk thuis


Partners Partners