Coronamonitor Zeeland

Thuiswerkende grenswerker in problemen

Thuiswerken is dankzij corona bezig aan een opmars. In sommige cao's staan al afspraken over vergoedingen. Bij de Kamer ligt een initiatief-wetsvoorstel waarin staat dat werkgevers een verzoek om thuis te werken alleen om zwaarwegende redenen mogen afwijzen. 'Het is onderdeel geworden van het nieuwe normaal', stellen indieners Steven Van Weyenberg (D66) en Paul Smeulders (GroenLinks).

Tal van onderzoeken laten zien dat werkgevers en werknemers ervan uitgaan dat vanuit huis werken een blijvertje is, ook na het wegebben van de pandemie.

Maar voor de ruim 100.000 werknemers die voordat corona uitbrak dagelijks of wekelijks de Belgische of Duitse grens overstaken om in het buurland naar hun werk te gaan, dreigt een blijvende verruiming van de thuiswerkmogelijkheden ingrijpende repercussies te krijgen voor hun financiële situatie en toekomstplanning.

Zonder aanpassing van EU-wetgeving en belastingverdragen kunnen Nederland, België en Duitsland namelijk sociale premies en belasting gaan heffen over de dagen dat de grenswerker thuiswerkt in eigen land. Grenswerkers betalen normaal gesproken belasting en sociale premies in hun werkland.

Belasting in werkland of woonland

CBS-cijfers laten zien dat dagelijks (of wekelijks) bijna 85.000 mensen de grens met België en Duitsland oversteken om in Nederland te werken. In omgekeerde richting zijn er 21.000 pendelaars. Een onbekend aantal van hen heeft een kantoorbaan, bijvoorbeeld bij DSM, Philips, de Universiteit van Maastricht of pensioenfonds ABP, en werkt momenteel thuis.

Dankzij de onderlinge afspraken die Nederland, België en Duitsland dit voorjaar in recordtempo hebben gemaakt, lopen ze nu geen risico dat ze opeens onder een ander regime vallen. Wie door corona in zijn woonland moet werken, mag belasting en sociale premies blijven betalen in zijn werkland, net als voor corona. De afspraken zijn al een paar keer verlengd.

Maar zodra de pandemie onder controle is en deze werknemers een aantal dagen thuis blijven werken, mag de Nederlandse, Belgische of Duitse fiscus het thuis verdiende loon wel gaan belasten. In hoeverre dat voor- of nadelig uitpakt, verschilt per geval en per land. Maar het maakt de aangifte in ieder geval een stuk gecompliceerder.

25%

Boven een drempel van 25% werktijd en/of loon in het woonland valt een werknemer op grond van de huidige EU-regels volledig onder de sociale zekerheid van het woonland

Voor de sociale zekerheid zijn de gevolgen overzichtelijker, maar ook drastischer dan voor de belastingen. Splitsen kan namelijk niet. Boven een drempel van 25% werktijd en/of loon in het woonland valt een werknemer op grond van de huidige EU-regels volledig onder de sociale zekerheid van het woonland. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor bijvoorbeeld de zorgverzekering, de kinderbijslag, doorbetaling bij ziekte of de opbouw van staatspensioen, regelingen die per land sterk verschillen. Werkgevers moeten hun loonadministratie inrichten op een ander sociaal stelsel, met andere premies en andere regels voor bijvoorbeeld pensioenpremies.

Nagaan waar werknemers wonen

Door de ad-hocmaatregelen die de drie landen meteen na de corona-uitbraak hebben getroffen, is er nog geen sprake van verhuizing van sociale zekerheid. 'Er is nu nog geen switch', beaamt Europarlementariër Jeroen Lenaers (CDA), afkomstig uit de Limburgse grensplaats Stamproy. 'Maar je kunt op je klompen aanvoelen dat er onbedoelde effecten aankomen.' Hij heeft EU-commissaris Nicolas Schmit van Sociale Zaken schriftelijk gevraagd om bedrijven en grenswerkers duidelijk te maken in welke mate thuiswerken na corona blijft toegestaan. Er is nog geen antwoord.

Ook voor werkgevers zitten er addertjes onder het gras als thuiswerken tot het normale werkpatroon gaat behoren. Zij moeten op zijn minst kostbaar advies gaan inwinnen en zich bij instanties van de buurlanden aansluiten voor het afdragen van werkgeversbijdragen in de sociale zekerheid. Bedrijven met thuiswerkers die in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk wonen - al zijn dat er minder - lopen nu al tegen dergelijke problemen aan. Met deze landen zijn geen tijdelijke afspraken gemaakt.

‘Je wilt niet dat een werknemer ongemerkt in een ander land blijkt te zijn verzekerd, als hij of zij tegen een boom aanrijdt’

'Ik zou als werkgever in ieder geval goed nagaan waar mijn werknemers wonen, voordat ik straks mijn nieuwe thuiswerkbeleid voor iedereen uitrol', zegt Evelien de Jong van het Grensarbeiderscentrum van Ernst & Young in Eindhoven. 'Je wilt niet dat een werknemer ongemerkt in een ander land blijkt te zijn verzekerd, als hij of zij tegen een boom aanrijdt.' Onjuiste afdracht van sociale premies kan ook tot boetes leiden.

Het is volgens haar zeer de vraag of een werkgever deze problemen kan omzeilen door alleen in Nederland wonende werknemers de mogelijkheid tot thuiswerken te bieden. De rechter zou dat kunnen beschouwen als discriminatie naar nationaliteit of beperking van het vrije verkeer.

Buitenlandse payroll opzetten

De Nederlandse Vereniging van Universiteiten (VSNU) heeft grote bedenkingen tegen het initiatief-wetsvoorstel van D66 en GroenLinks, dat met geen woord rept over grenswerkers. Van de meer dan 10.000 wetenschappelijke medewerkers komt 40% niet uit Nederland. Volgens de universiteiten zou een thuiswerkrecht voor hen onevenredig grote organisatorische en financiële gevolgen hebben. Voor de thuiswerkdagen die dan onder het woonland vallen, zouden de universiteiten namelijk een apart salarissysteem moeten inrichten. Het kost enkele duizenden euro's om een buitenlandse payroll op te zetten en daarna tot €150 per loonstrook.

De universiteiten dringen daarom aan op een uitzondering voor werknemers die buiten Nederland willen thuiswerken. Een andere mogelijkheid is het thuiswerk tot 20% te beperken, zodat op grond van de huidige EU-regels de sociale zekerheid niet hoeft te verhuizen.

‘Ik hoor in de wandelgangen bij veel werkgevers dat ze zich instellen op een situatie waarin mensen twee à drie dagen per week thuiswerken’

De Jong van het Grensarbeiderscentrum van Ernst & Young vindt dat het percentage juist omhoog moet, want de thuiswerknorm lijkt te verschuiven naar 40% tot 60%. De indicatieve drempel van 25% in de EU-regels dateert uit 2010 en die vond ze toen al aan de lage kant. 'Dat dreigt nu een issue te worden. Ik hoor in de wandelgangen bij veel werkgevers dat ze zich instellen op een situatie waarin mensen twee à drie dagen per week thuiswerken en één à twee dagen naar kantoor komen, voor meetings en sociaal contact. Vergeet ook niet dat iemand die in deeltijd werkt, bij één op de vier dagen thuiswerken al moet switchen voor de sociale zekerheid’.

Tussenkop

Negen op de tien Belgische werknemers en leidinggevenden willen na versoepeling van de coronamaatregelen één à drie dagen per week telewerken, zoals het daar heet. In Nederlandse onderzoeken schommelt dat rond de 50%, maar thuiswerken was in Nederland al meer in zwang. Volgens Eurostat werkt 14% van de Nederlandse werknemers geregeld thuis. In België is dat maar 6,6% en in Duitsland 5%.

Volgens De Jong valt er iets voor te zeggen om een werknemer voortaan per definitie te verzekeren en te belasten in het land van zijn werkgever, mits misbruik kan worden voorkomen. Het aanpassen van EU-wetgeving en belastingverdragen is echter een zaak van lange adem. Marjon Weerepas, professor fiscale aspecten van grensoverschrijdende arbeid aan de Universiteit van Maastricht, pleit er daarom voor om in plaats daarvan de tijdelijke covid-overeenkomsten door te trekken, zij het met een expliciete norm van maximaal 40% thuisarbeid. Dan kan een grenswerker twee dagen thuiswerken zonder gevolgen voor belastingen of sociale zekerheid. Volgens haar biedt de EU-verordening daarvoor ruimte.

'De grenswerker heeft bij het thuiswerken ook meer banden met de woonstaat. Dat ziet men ook terug bij werkloosheid. Hij kan alleen in zijn woonstaat een uitkering aanvragen. Daarom is 40% een redelijk compromis.'

Digitale nomaden: ver van huis werken en leven

Wie thuiswerkt, hoeft dat natuurlijk niet per se in eigen land of de directe buurlanden te doen. International remote working opent ook interessante mogelijkheden om het leven in verderaf gelegen oorden met een aangenamer klimaat of een lagere belastingdruk te verkennen. Griekenland, dat jarenlang te kampen had met een braindrain van jongeren naar West-Europa, speelt al actief op die trend in. Digitale nomaden die zich in het land vestigen, mogen hun belastingaanslag in de eerste zeven jaar halveren. Barbados leurt met een Welcome Stamp. Wie meer dan $50.000 verdient of een spaarpotje met die omvang kan laten zien, mag een jaar in het land wonen en werken zonder belasting te betalen. Ook Kroatië werkt aan een nomadenvisum, met vrijstelling van inkomstenbelasting gedurende het eerste jaar. Het visum kan na zes maanden afwezigheid nog eens met een jaar worden verlengd.

 

Bron: fd.

Houd u aan de voorzorgsmaatregelen

Houd 1,5 m afstand

Houd 1,5 m
afstand

Was vaker je handen

Was vaker
uw handen

Werk zoveel mogelijk thuis

Werk zoveel
mogelijk thuis


Partners Partners